Leopardus tilcayo. Pierwszy nowy gatunek kota opisany od ponad 100 lat

Wygląda jak miniaturowy lampart, ale jest mniejszy od przeciętnego kota domowego. Leopardus tilcayo został właśnie formalnie opisany jako odrębny gatunek dzikiego kota. To pierwszy taki przypadek w rodzinie kotowatych od ponad stu lat.

Co ciekawe, zwierzę nie było nieznane mieszkańcom Boliwii. W regionie Yungas od dawna nazywano je tilcayo. Dopiero badania genetyczne pokazały jednak, że nie jest ono jedynie lokalną odmianą znanego już kota, lecz osobną linią ewolucyjną.

Wszystko zaczęło się od niezwykłego kota

Jednym z najważniejszych zwierząt dla badań okazał się niewielki samiec, który jako młody kot został znaleziony w pobliżu lasu. Początkowo trafił do domu człowieka przekonanego, że ma do czynienia z nietypowym kotem domowym. Ostatecznie zwierzę znalazło się w Senda Verde Wildlife Sanctuary w boliwijskim regionie Yungas.

Jego wygląd zwrócił uwagę biolog Paoli Nogales-Ascarrunz. Kot różnił się od innych znanych przedstawicieli grupy tzw. tiger cats, czyli niewielkich południowoamerykańskich kotów z rodzaju Leopardus. Uwagę badaczki zwróciło m.in. jego charakterystyczne umaszczenie.

Samo podobieństwo lub różnice w wyglądzie nie wystarczały jednak, aby uznać go za nowy gatunek

Fot. Paola Nogales Ascarrunz / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Geny ujawniły, że to osobny gatunek

Międzynarodowy zespół naukowców przeanalizował pełne genomy 38 kotów z rodzaju Leopardus. W badaniach wykorzystano także materiał pochodzący z okazów muzealnych. Wyniki pokazały, że grupa kotów wcześniej klasyfikowanych w ramach kompleksu Leopardus tigrinus jest znacznie bardziej zróżnicowana, niż sądzono.

Badacze wyróżnili w niej pięć odrębnych gatunków, a boliwijska populacja okazała się na tyle odmienna genetycznie i morfologicznie, że otrzymała własną nazwę — Leopardus tilcayo. Analizy wskazują, że jego linia ewolucyjna oddzieliła się od najbliższych krewnych około 1,4 miliona lat temu.

Badanie zostało opublikowane 17 września 2026 roku w czasopiśmie naukowym Current Biology.

Niewielki kot o charakterystycznym umaszczeniu

Opisany osobnik ma około 45–46 cm długości ciała i waży około 1,3–1,4 kg. Jego sierść jest jasnobrązowa, a na bokach znajdują się duże i nieregularne ciemne rozety.

Od blisko spokrewnionych kotów odróżniają go również m.in. budowa i oznaczenia ogona.

Na razie naukowcy wiedzą jednak stosunkowo niewiele o jego zachowaniu. Materiał z fotopułapek sugeruje, że może być aktywny głównie nocą, a znalezione w odchodach szczątki niewielkich gryzoni wskazują, że mogą one stanowić część jego diety.

Żyje w mglistych lasach Yungas

Leopardus tilcayo jest związany z boliwijskimi Yungas — wilgotnymi, górskimi lasami leżącymi na wschodnich stokach Andów. To niezwykle bogaty biologicznie region, w którym górskie lasy przechodzą w obszary położone bliżej Amazonii.

Las Yungas w Boliwii. Fot. Tommytree / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Nie wiadomo jeszcze, jak duża jest populacja nowego gatunku ani jak szeroki jest jego rzeczywisty zasięg. Naukowcy chcą teraz ustalić, gdzie dokładnie występuje tilcayo, ile osobników żyje na wolności oraz jakie są jego wymagania dotyczące siedliska i rozmnażania.

To szczególnie ważne, ponieważ lasy Yungas są narażone m.in. na wylesianie, rozwój rolnictwa, pożary i działalność wydobywczą. Lokalni badacze zwracają również uwagę na przypadki zabijania niewielkich dzikich kotów atakujących drób oraz zabierania ich z natury w celu trzymania jako zwierzęta domowe.

Znany mieszkańcom od dawna, nowy dla nauki

Określenie „nowy gatunek” nie oznacza więc, że tilcayo dopiero teraz pojawił się lub że wcześniej nikt go nie widział. Mieszkańcy Yungas znali te koty od pokoleń. Nowe jest naukowe potwierdzenie, że stanowią one odrębny gatunek.

Badacze zdecydowali się zachować lokalną nazwę „tilcayo” również w nazwie naukowej. Odkrycie pokazuje przy tym, że nawet w przypadku tak dobrze badanej grupy zwierząt jak kotowate wciąż mogą istnieć gatunki, których odrębności dotąd nie rozpoznaliśmy.

Źródło badania: Jonas Lescroart i in., Phylogenomics and museomics reveal five distinct species of tiger cats in South America, „Current Biology”, 2026.